Σχέση ταυτότητας και κουλτούρας

 

Εικόνα

Ο όρος ταυτότητα χρησιμοποιείται για να δηλώσει την ιδιότητα κάποιου ατόμου ως μέλος μιας κοινότητας εθνικής, θρησκευτικής κλπ. Όμως η κουλτούρα σχετίζεται, κατά μεγάλο μέρος με ασυνείδητες διαδικασίες. Η ταυτότητα παραπέμπει σ’ έναν κανόνα ένταξης, αναγκαστικά συνειδητό γιατί είναι θεμελιωμένος σε συμβολικές αντιθέσεις.

Όμως ο διαχωρισμός του ατόμου βάσει πολιτισμικής ταυτότητας δεν είναι πάντα θεμιτός από το ίδιο το άτομο, διότι αυτό μπορεί να προκύπτει από αντικειμενικές ή υποκειμενικές αντιλήψεις. Το άτομο δεν έχει πάντα την επιλογή την αποδοχή ή μη μιας ταυτότητας, αφού αυτήν προϋπάρχει και μεταφέρεται σε αυτό μέσω της βιολογικής κληρονομικότητας. Το παραπάνω δύναται να οδηγήσει σε φυλετική διάκριση.

Αυτή η ομαδοποίηση υφίσταται προς όφελος πολιτισμικών σταθερών. Η πολιτισμική ταυτότητα ενός ανθρώπου μαρτυρά τα ήθη, τα έθιμα και τη γλώσσα του λαού που κατάγεται. Όμως, αυτό δεν συνεπάγεται απαραίτητα την αποδοχή και υιοθέτηση των ανωτέρω κριτηρίων από το άτομο. Υπάρχουν δύο ομάδες διαφορετικών πεποιθήσεων επ’ αυτού. Οι «υποκειμενιστές» οι οποίοι υποστηρίζουν ότι «η εθνοπολιτισμική ταυτότητα δεν είναι παρά το συναίσθημα ένταξης ή η ταύτιση με μια λιγότερο ή περισσότερο φανταστική συλλογικότητα». Ενώ οι «αντικειμενιστές», θεωρούν ότι «μια ομάδα χωρίς ιδιάζουσα γλώσσα, χωρίς ιδιάζουσα κουλτούρα, χωρίς ιδιάζοντα τόπο ή και για ορισμένους χωρίς ιδιάζοντα φαινότυπο, δεν μπορεί να ισχυρίζεται ότι συνιστά εθνοπολιτισμική ομάδα, δεν μπορεί να διεκδικεί αυθεντική πολιτισμική ταυτότητα.

Η σχέση της ταυτότητας με την κουλτούρα δεν θα μπορούσε να είναι αντικειμενική αφού μια επιμέρους συμπεριφορά δεν αποτελεί από μόνη της μια διαφορετική ταυτότητα, καθώς αυτή καθορίζεται από μία σχεσιακή κατάσταση. Υπάρχουν πολλά ιστορικά παραδείγματα που παρουσιάζουν αυτό το στοιχείο και που αφορούν κυρίως μειονότητες. Δηλαδή ένα υποσύνολο μέσα σε ένα κυρίαρχο σύνολο, το οποίο όμως διαφέρει σημαντικά σε πολλές εκφάνσεις της κουλτούρας ως σύνολο πράξεων και πεποιθήσεων.

Η ταυτότητα λοιπόν είναι ένας όρος που πηγάζει από μια εξουσία καταχρηστικής ταξινόμησης των ανθρώπων και των λαών. Πολλάκις, για τον χαρακτηρισμό και διαχωρισμό κοινωνικών ομάδων χρησιμοποιήθηκε ως κριτήριο η καταγωγή, η θρησκεία, η γλώσσα αλλά ακόμα και τα εξωτερικά χαρακτηριστικά. Όλα αυτά σχετίζονται άμεσα με την περιθωριοποίηση ενός συνόλου από την κυρίαρχη πλειοψηφία και πολλάκις καταλήγει να ωφελεί την εθνικιστική ιδεολογία, όταν το κράτος αναλαμβάνει να «ταυτοποιήσει» ένα μέρος της ανθρώπινης μάζας με τη χρήση ετικετών.

Είναι γεγονός ότι σε αυτή τη δράση του κράτους υπάρχει η αντίδραση των μειονοτήτων, ως απάντηση στην κατηγοριοποίηση των ανθρώπων που συντελείται από την εξουσία. Αυτή η πράξη έχει ως σκοπό τη μορφοποίηση της ταυτότητας που της έχει προσδώσει η εκάστοτε πλειοψηφία. Άλλωστε, κατά καιρούς έχει δοθεί διπλή ταυτότητα με αντιφατικούς όρους. Στην πραγματικότητα η ταυτότητα χρησιμοποιείται ως ένα εργαλείο που θέτει κοινωνικά και συμβολικά όρια.

Βανέσσα Μαρά V4vent@gmail.com